Kazan Dairesi Periyodik Kontrol ve Bakım Rehberi (2026)

Bir kazan dairesinde aynı anda üç ayrı takvim işler: ekipmanın bakımı, basınçlı kapların yasal periyodik kontrolü ve baca gazı ölçümü. Üçü farklı yönetmeliklerden gelir, farklı kişilere yaptırılır ve farklı sürelerle tekrarlanır. Biri kaçtığında sonuç ağırdır: periyodik kontrol raporu uygun çıkmayan ekipman kullanılamaz.

Üstelik kurallar yakın zamanda değişti. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin periyodik kontrolleri düzenleyen EK-III'ü 23 Aralık 2025'te baştan yazıldı. İnternette hâlâ dolaşan "hidrostatik test her yıl 1,5 katıyla yapılır" bilgisi bugünkü metne uymuyor. Bu rehberde kazan dairesindeki zorunlu kontrolleri, güncel sürelerini ve bakım firmasının bunları nasıl takip etmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Kazan dairesinde hangi kontroller zorunlu?

Ölçüm yükümlülüğü ısıl gücü 30 kW'ın üstündeki gaz yakıtlı ve 15 kW'ın üstündeki sıvı yakıtlı tesislere uygulanır. Sorumluluk tesisin sahibinde ya da işletmecisindedir; bakım firması ise bu tarihleri müşterisi adına hatırlayan taraftır.

2025 değişikliğiyle periyodik kontrolde ne değişti?

EK-III, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle yeniden yazıldı. Bakım firmasını doğrudan ilgilendiren beş nokta var:

• Hidrostatik test iki kademeli. Her periyodik kontrolde, azami yılda bir, işletme basıncıyla test yapılır. Standart basınçla ya da azami basıncın 1,5 katıyla yapılan test ise azami üç yılda bir ve her önemli bakım ya da onarımdan sonra gerekir.

• Bakımı yapan kontrolü yapamaz. Yönetmelik açık: "İş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez." Bakımını üstlendiğiniz kazanın periyodik kontrolü için müşterinizin başka bir yetkili kişiyle çalışması gerekir. Bunu sözleşmeye yazmak sonradan çıkacak tartışmayı önler.

• Sözleşmesiz rapor geçersiz. Periyodik kontrol sözleşmesi en geç bir gün önce İSG-KATİP'te düzenlenip onaylanır. "Sözleşme olmaksızın periyodik kontrol raporu düzenlenemez"; düzenlenirse geçersiz sayılır.

• Kimin kontrol edebileceği listelendi. Makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ile makine teknikeri ve yüksek teknikerleri; hepsi EKİPNET'e kayıtlı olmak şartıyla.

• Buhar kazanlarında 2027 eşiği. Buhar kazanlarının periyodik kontrolü 1 Ocak 2027'den itibaren ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılacak. Kalorifer (sıcak su) kazanları bu kapsamda değil.

Hidrofor ve genleşme tankı periyodik kontrole tabi mi?

Evet. Kapalı genleşme tankları ile boyler ve akümülasyon tankları EK-III tablosunda adıyla yer alır ve standartta başka süre yoksa yılda bir kontrol edilir. Hidrofor tabloda adıyla geçmez; onun için yönetmeliğin genel sırası uygulanır: önce ilgili standart, yoksa imalatçının öngördüğü süre, o da yoksa risk değerlendirmesi. Hangisi seçilirse seçilsin, tablodaki azami süre aşılamaz.

Genleşme tankında yasal kontrolün yanında bir de bakım işi vardır: ön basınç. Üreticiler basınç koruma ve gaz alma sistemlerinin yıllık bakımını öneriyor. Ön basıncı düşmüş tank, sistemde basınç dalgalanması ve emniyet ventilinin sık açması olarak geri döner.

Baca gazı ölçümü: ne zaman, kim yapar, ne kaydedilir?

Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'ne göre gaz yakıtlı tesislerde 30 kW'ın, sıvı yakıtlı tesislerde 15 kW'ın üstünde tesisin sahibi bakım, onarım, baca temizliği ve baca gazı ölçümünü yılda bir kez yetkili servise ya da emisyon ölçüm yetkisi olan kişilere yaptırır. Yeni kurulan ya da önemli değişiklik gören tesiste ilk ölçüm ilk çalıştırmadan sonraki dört hafta içinde yapılır. Ölçümü yapan, sonuçları altı ayda bir yetkili mercie bildirir ve belgeleri en az beş yıl saklar. Eylül 2026 değişikliğiyle katı yakıtlar bu yönetmelikten çıkarıldı ve ayrı bir yönetmeliğe bağlandı; sıvı ve gaz yakıtlı tesisler için hükümler sürüyor.

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de merkezi ısıtma sistemleri için aynı şeyi ister: her işletme döneminin başında ve yılda en az bir kez baca gazı analizi ve sistem bakımı, sonunda da sistem performansını gösteren, saklanan bir rapor. Aynı yönetmelik kazan dairesinde kalibrasyonlu bir baca gazı termometresi bulunmasını zorunlu tutar.

Ölçümde kaydedilmesi gereken değerler:

• O₂ (%): fazla havanın göstergesi; yüksek değer ısının bacadan gittiği anlamına gelir.

• CO (ppm): eksik yanmanın göstergesi; yükselmesi brülör ayarının bozulduğunu söyler.

• CO₂ (%): yakıt türüne göre beklenen aralıkla karşılaştırılır.

• Baca gazı sıcaklığı (°C): önceki ölçümden belirgin yüksekse ısı yüzeylerinde kirlenme vardır.

• Yanma verimi (%): bütün değerlerin özeti; müşteriye gösterilecek rakam budur.

Hedef aralıkları brülör ve kazan üreticisi belirler. Örnek olarak bir gaz dağıtım şirketinin büyük tüketimli tesis şartnamesi O₂ için %1–4,5, yanma verimi için %92–96 aralığını veriyor. Tek ölçüm az şey söyler; asıl bilgi aynı kazanın yıllar içindeki ölçümlerini yan yana koyunca çıkar.

Ateşçi belgesi her kazan dairesinde zorunlu mu?

Her kazan dairesi için geçerli tek bir "işletme belgesi" yoktur. Belge üç yerde karşınıza çıkar. Merkezi kaloriferli konutlarda yönetici, kapıcı alırken ateşçi belgesini aramakla yükümlüdür (Konut Kapıcıları Yönetmeliği md. 4). Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde ocakçılık ve ateşçilik işinde çalışacakların işe başlamadan önce mesleki eğitim alması zorunludur. Halk eğitim merkezlerindeki kalorifer ve buharlı kazan ateşçiliği kursunun bitirme belgesi de aynı zamanda yetkili kalorifer ateşçisi ehliyeti sayılır.

Yasal kontrollerin dışında bakım takvimi

Yönetmelikler asgariyi söyler; kazanı verimli çalıştıran bakım takvimi daha sıktır. Uygulamada yaygın olan düzen:

• Sezon öncesi (yılda bir): kazan ve brülör bakımı, baca temizliği, yanma ayarı ve baca gazı ölçümü, emniyet ventili ve emniyet termostatı kontrolü.

• Sezon içinde (aylık ya da üç aylık): sistem basıncı, sirkülasyon pompaları ve salmastralar, eşanjör giriş-çıkış sıcaklık farkı, su şartlandırma. 500 kW ve üstü kazanlarda su yumuşatma ya da şartlandırma zaten zorunludur.

• Çalışma saatine göre: brülör, chiller ve klima santrallerinde takvim yerine çalışma saati (ör. 2.000 saatte bir) daha doğru bir ölçüdür; sezonu uzun geçen tesiste bakım daha erken gelir.

Bakım firması için asıl iş: üç takvimi tek yerde tutmak

Elli tesise bakan bir firma için bu, yüzlerce ekipmanın her birinde ayrı tarihler demek: bakım tarihi, periyodik kontrol tarihi, hidrostatik testin üç yıllık döngüsü, baca gazı ölçümü, chiller varsa F-Gaz kontrolü. Excel'de bu tarihler ekipman satırında durur ama kimseye hatırlatmaz. Kontrol tarihi geçmiş bir kazan müşteri için yasal risk, bakım firması için de kaybedilmiş bir iştir; çünkü hatırlatan firma, işi alan firma olur.

Servios ile kazan dairesi takibi

Servios'ta her tesisin ekipmanları ayrı kartlarda durur: kazan, brülör, chiller, klima santrali; yakıt türü, çalışma basıncı, soğutucu miktarı ve üretim yılıyla. Bakım takvime ya da çalışma saatine göre planlanır, hangisi önce dolarsa o tetikler: sahada okunan sayaçtan günlük kullanım hesaplanır ve brülörün 2.000 saatlik aralığının hangi gün dolacağı önceden görünür.

Yasal kontroller ayrı bir takvimde izlenir: basınçlı kap periyodik kontrolü ve F-Gaz sızıntı kontrolü rapor numarası ve sonucuyla kaydedilir, süresi yaklaşan ve geçen ekipman görünür; F-Gaz kontrolünde kaçak çıkarsa sonraki kontrol kendiliğinden 30 gün sonraya çekilir. Bakım formunda O₂, CO, CO₂, yanma verimi, baca gazı sıcaklığı, sistem basıncı ve çalışma saati girilir; normal aralığın dışındaki değer işaretlenir ve her ölçüm ekipmanın geçmişinde birikir.

3 gün ücretsiz demo talep edin ve kendi tesis listenizle bakım ve kontrol takviminin nasıl oluştuğunu görün.

Kaynaklar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628; EK-III değişikliği RG 23.12.2025/33116)

• Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (RG 13.01.2005/25699; son değişiklik RG 16.09.2026/33372)

• Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (RG 05.12.2008/27075)

• Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (RG 15.10.2024/32693)