Periyodik Kontrol Yönetmeliği: İş Ekipmanları EK-III Rehberi

"Periyodik kontrol yönetmeliği" diye aranan düzenleme, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'dir (RG 25.04.2013/28628). Yönetmeliğin EK-III'ündeki tablolarda yer alan ekipmanlar periyodik kontrole tabidir; standartta daha kısa süre yoksa çoğu yılda bir kontrol edilir. Kontrolü EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişi yapar, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP'te sözleşme onaylanır. Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.

EK-III, 23 Aralık 2025'te yeniden yazıldı (RG 33116). Bu rehberde saha servis firmalarının baktığı ekipmanlar için kontrol sürelerini, kimin yapabileceğini, sözleşme ve rapor kurallarını ve uygunsuz çıkan ekipmanda ne olacağını madde numarasıyla anlatıyoruz.

Periyodik kontrol, bakım ve günlük kontrol farkı

Bakım ve onarımların tamamı kaydedilir ve kayıtlar ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır (EK-III 1.3.4). Periyodik kontrol raporu da ekipman kullanıldığı sürece saklanır (EK-III 1.6).

Kimler için zorunlu?

Yönetmelik 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki bütün işyerlerine uygulanır (md. 2). Fabrika, otel, hastane, AVM ve ofis işyeridir; evdeki kombi ya da klima bu yönetmeliğin konusu değildir. Periyodik kontrolü yaptırmak işverenin yükümlülüğüdür (md. 6/1-b). İşveren sonuçları ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak saklar ve denetimde gösterir (md. 7/2-c). Kurulum ve montaj gerektirmeyen seyyar bir ekipman işletme dışında kullanılıyorsa son periyodik kontrol raporu da ekipmanla birlikte bulunur (md. 7/3).

Hangi ekipman ne sıklıkla kontrol edilir?

Aşağıdaki süreler azami sürelerdir: ilgili standart daha kısa bir süre öngörüyorsa o uygulanır. Ortam koşulları, ekipmanın yaşı, kaza ve önceki sonuçlar dikkate alınarak yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).

Bina asansörlerinin (insan taşıyan asansörlerin) periyodik kontrolü bu tablolara göre değil, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne göre yapılır (EK-III 2.2.4); ayrıntısı asansör etiket renkleri rehberimizde. Tablolarda olmayan bir ekipman için önce standart, yoksa imalatçının öngördüğü aralık, o da yoksa risk değerlendirmesi esas alınır; standart süre vermiyorsa tablolardaki azami süreler aşılamaz (EK-III 1.4).

Basınçlı kaplarda her periyodik kontrolde işletme basıncıyla, en geç üç yılda bir ya da önemli bakım ve onarımdan sonra üretim standardındaki test basıncıyla (yoksa azami basıncın 1,5 katı) hidrostatik test yapılır (EK-III 2.1.1). Kazan dairesindeki ayrıntılar için kazan dairesi rehberimize, çatı GES'in elektrik tesisatı için GES bakımı rehberimize bakın.

Periyodik kontrolü kim yapar?

Periyodik kontrolü, EKİPNET'e kayıtlı ilgili branştan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ya da yüksek tekniker yapar (md. 4/1-n). Raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur (md. 7/5); yetkili olmayan kişinin yaptığı kontrol geçersizdir (md. 14/A-5).

Bazı ekipmanlarda kontrolü, Bakanlığın yetkilendirdiği ekipman muayene kuruluşunda çalışan yetkili kişi yapmak zorundadır: kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ve asılı erişim donanımları. 1 Ocak 2027'den itibaren engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları da bu listeye girer (ek md. 2; geçici md. 6). Ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB) ve çalışanları periyodik kontrol yapamaz (md. 14/A-3).

Bakımını yapan, periyodik kontrolünü yapamaz

Yönetmelik açık: "İş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez" (md. 14/A-2). Bu hükme aykırı davranan yetkili kişinin yetkisi bir yıl süreyle askıya alınır (md. 14/A-4).

Bakım sözleşmesiyle çalışan servis firması için bunun anlamı şu: bakımını üstlendiğiniz jeneratörün, kazanın ya da yangın tesisatının periyodik kontrolünü kendi bakım ekibiniz yapmaz. Müşterinizin kontrolü başka bir yetkili kişiye yaptırması gerekir; sizin işiniz, kontrol tarihinin yaklaştığını müşteriye söylemek, kontrol günü ekipmanı hazırlamak ve rapordaki kusurları gidermektir. Yetkili kişi isterse ekipmanın yetkili servisi kontrole nezaret eder (md. 7/4).

Sözleşme ve rapor kuralları

• Sözleşme. İşveren ile yetkili kişi arasında, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır (md. 7/6). Sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir, düzenleyenin yetkisi bir ay askıya alınır (md. 14/A-8). EK-III'te olmayan bir ekipmana gönüllü yapılan kontrolde şekil ve sözleşme şartı aranmaz.

• Raporun bölümleri. Genel bilgiler (işyerinin unvanı, SGK sicil numarası, adresi, sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş zamanı, bir sonraki kontrol tarihi, kontrol metodu), ekipman etiket bilgileri ve tespit edilen değerler, test değerleri, kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyonları, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, notlar, sonuç ve kanaat, yetkili kişinin adı, mesleği, EKİPNET numarası ve imzası (EK-III 1.7). İmzasız rapor geçersizdir.

• Sonuç açık yazılır. Raporun "sonuç ve kanaat" bölümünde ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağı açıkça belirtilir (EK-III 1.7.8).

Uygunsuz çıkarsa ne olur?

Raporda ekipmanın uygunsuzluklar giderilmeden kullanılamayacağı yazıyorsa ekipman kullanılmaz. İşveren bunu açıkça görünecek bir uyarıyla işaretler; eksikler giderildikten sonra ikinci bir kontrol yapılır ve "kullanılabilir" ibareli ikinci rapor düzenlenir (EK-III 1.9).

Bakanlığın rapor ve kriter dokümanı yayımladığı ekipmanlarda kusurlar hafif ve ağır diye ayrılır: hafif kusur bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilir, giderilmezse ağır kusur sayılır; ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılamaz (EK-III 1.9.1). Kusuru gidermek çoğu zaman bakım firmasının işidir; rapordaki kusurları iş emrine çevirip takip etmek müşteriye en çok güven veren hizmettir.

Yıllık kontrol dışında ne zaman kontrol gerekir?

• Güvenliği kuruluma bağlı ekipmanda kurulumdan sonra, ilk kullanımdan önce,

• önemli bakım ve onarımdan sonra: basınçlı ekipmanda gövde ve kapakta kaynak, kesme gibi onarımlar; elektrik tesisatında ana kolon değişikliği ya da en az %20 güç değişikliği; diğer tesisatlarda proje değişikliği gerektiren tadilat (md. 6/A),

• seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde,

• kaza, doğal olay, çalışma şeklinin değişmesi ya da ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra (md. 7/2).

2025 değişikliğinde ne değişti?

• EK-III yeniden yazıldı (RG 23.12.2025/33116, md. 7).

• "Akredite muayene kuruluşu" yerine Bakanlığın yetkilendirdiği "ekipman muayene kuruluşu" geldi; yeni düzenleme yapılana kadar TÜRKAK'ın TS EN ISO/IEC 17020'ye göre akredite ettiği kuruluşlar bu kapsamda kabul edilir (geçici md. 6).

• Muayene kuruluşu şartı aranan ekipmanlara dört yenisi eklendi; şart 1 Ocak 2027'den uygulanır, o tarihten önce düzenlenmiş raporlar süresi boyunca geçerlidir.

• Sözleşme İSG-KATİP'te artık "imzalanmıyor", "onaylanıyor"; EK-III'te olmayan ekipmana yapılan kontrolde şekil ve sözleşme şartı aranmadığı açıkça yazıldı (md. 7/6).

• Yetkili kişiler, Bakanlığın yayımladığı ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanlarına uymakla yükümlü; dokümanı olmayan ekipmanda EK-III kriterleri uygulanır (md. 14/A-1).

• İdari yaptırımlar yetkili kişi için denetim başına uygulanır (md. 14/A-10).

Servis firması için kontrol listesi

• Bakımını yaptığınız her ekipmanın EK-III'te olup olmadığını ve kontrol süresini biliyor musunuz?

• Her ekipmanın son periyodik kontrol tarihi, sonucu ve rapor numarası kayıtlı mı?

• Kontrol tarihi yaklaşan ekipmanlar için müşteriye zamanında haber veriliyor mu?

• Bakımını yaptığınız ekipmanın periyodik kontrolünü kendi ekibinizin yapmadığından emin misiniz?

• Uygunsuz rapor çıkan ekipmanın kusurları iş emrine çevrilip ikinci kontrole kadar izleniyor mu?

• Önemli bakım ya da onarımdan sonra yeniden kontrol gerektiğini müşteriye söylüyor musunuz?

Servios ile yasal kontrol takibi

Servios'ta her cihazın kartında yasal kontrol kaydı tutulur: kontrol türü, tarihi, sonucu, geçerlilik süresi, rapor numarası, kontrolü yapan kişi ya da kuruluş, not ve rapor dosyası (en çok beş ek). Geçerliliği bitmek üzere olan kontroller Bakım Planlama'da listelenir; "uygun değil" sonucu "Düzeltme bekliyor" olarak ayrıca izlenir. Böylece bakım takvimi ile periyodik kontrol takvimi aynı cihaz kartında ama ayrı ayrı yürür; kontrolü yaptırmak müşterinizin, kaydı tutmak ve hatırlatmak sizin işiniz olur.

EK-III'teki kontroller sektörlere göre tanımlıdır:

• Mekanik tesisat: Basınçlı Kap Periyodik Kontrolü (kazan, boyler, genleşme tankı, hidrofor), Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü, F-Gaz Sızıntı Kontrolü.

• Jeneratör ve UPS: Jeneratör Periyodik Kontrolü ve Akümülatör Periyodik Kontrolü.

• Solar: Elektrik ve Topraklama Tesisatı Periyodik Kontrolü ile Yıldırımdan Korunma Tesisatı Kontrolü.

• Klima: işyerlerindeki VRF ve merkezi sistemler için Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü, ayrıca F-Gaz Sızıntı Kontrolü.

• Yangın söndürme: Yangın Tesisatı Kontrolü ve Hidrostatik Test.

• Asansör: etiket rengiyle Yıllık Periyodik Kontrol (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği).

Kayıt formunda seçilen türün açıklaması görünür; EK-III kontrollerinde dayanağı ve kimin yapacağı yazar, örneğin jeneratörde "EKİPNET'e kayıtlı elektrik mühendisi ya da teknikeri yapar; bakımı yapan kontrol edemez".

3 gün ücretsiz demo talep edin ve kendi ekipman listenizle kontrol takviminin nasıl oluştuğunu görün.

Kaynaklar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628; md. 2, 4, 6, 6/A, 7, 14/A, ek md. 2, geçici md. 6, EK-III)

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 23.12.2025/33116)

• Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (bina asansörleri için)

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (yangın tesisatı kontrol kriterleri)