Asansör Periyodik Kontrolü: Kim Yapar, Ne Zaman, Ücreti Kim Öder?

Asansör periyodik kontrolü, binada sürekli kullanılan asansörün güvenli olup olmadığının yılda en az bir kez bağımsız bir kuruluşça muayene edilmesidir. Kontrolü, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yetkilendirilmiş ve ilgili idareyle (belediye ya da il özel idaresi) protokol imzalamış A tipi muayene kuruluşu yapar; ücretini bina sorumlusu öder. Bakım firması kontrolü yapamaz, ama kontrolde bulunmak zorundadır (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 8/1, 9/11).

Bu rehber periyodik kontrolün kim tarafından, ne zaman ve hangi ücretle yapıldığını, sonucunda ne olduğunu ve aylık bakımdan farkını anlatır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.

Aylık bakım ile periyodik kontrolün farkı

Bakım asansörü çalışır ve güvenli tutar; periyodik kontrol bunu bağımsız olarak denetler. Bakım firmasının düzenli gelmesi kontrolün yapıldığı anlamına gelmez.

Kontrolü kim yapar, kim yaptırır?

İlgili idare, sorumluluk alanındaki asansörler için Bakanlıkça yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşlarından biriyle en az dört yıllık protokol imzalar ve bunu kamuoyuna duyurur (md. 9/1, 9/4, 9/5). Kuruluş TÜRKAK tarafından akredite edilmiş olmalıdır (md. 9/2). Bina sorumlusu kuruluşu seçmez: binanın bulunduğu yerdeki ilgili idarenin protokol yaptığı kuruluş kontrolü yapar.

Kontrolü yaptırma yükümlülüğü ilgili idare ile bina sorumlusundadır (md. 8/4, 34/1). Yine de kontrol bina sorumlusunun başvurusunu beklemez: A tipi muayene kuruluşu yıllık kontrolü ve takip kontrolünü belirlenen tarihte resen yapar; bina sorumlusu isterse daha erken yaptırabilir (md. 9/17). Bina sorumlusu kontrole izin vermezse kuruluş, asansörün mühürlenmesi için durumu beş iş günü içinde ilgili idareye bildirir (md. 29/2).

Ne zaman yapılır?

• Yılda en az bir. Sonraki yılın kontrol tarihi bu yılki kontrol tarihine göre belirlenir; bina sorumlusunun talebiyle erkene alınabilir (md. 8/3).

• Önceden bildirim. Kontrol tarihi bina sorumlusuna ve bakım firmasına en az üç gün önce SMS ya da e-postayla bildirilir (md. 16/9).

• Kazadan sonra. Asansörde kaza olursa bina sorumlusu periyodik kontrolün tekrarlanmasını sağlar (md. 9/16).

• Yeni asansörde. Tescil öncesi ilk periyodik kontrol, asansör yaptırıcısının başvurusuyla en geç on beş gün içinde yapılır (md. 8/2).

Bakım firmasının nezareti

Periyodik kontrol, asansörün bakımını üstlenen firmanın nezaretinde yapılır. Nezaret eden kişi firmanın teknik bakım ve onarım personeli olmalı ve kontrolde A tipi kuruluşla iş birliği yapmalıdır; işveren bilgilerini de içeren tanıtıcı kimlik belgesini taşır, güncel SGK kaydı kuruluşa sunulur (md. 9/11). Takip kontrolüne de bakım firması ya da bina sorumlusunun yalnız eksikleri gidermek için sözleşme yaptığı yetkili servis nezaret eder.

Bunun pratik anlamı şudur: bakım firması müşterisinin kontrol tarihini bilmek ve o gün teknisyenini binada bulundurmak zorundadır. Nezaret eden firma şartları sağlamıyorsa kuruluş durumu on iş günü içinde Bakanlık il müdürlüğüne bildirir (md. 29/1). Firmanın TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi yoksa, süresi dolmuşsa ya da askıdaysa kontrol hiç yapılmaz (md. 9/12).

Bakım firması ayrıca bir önceki yıl aylık bakımını yaptığı asansörlerin kimlik numaralarını ve adreslerini her yıl Ocak ayı sonuna kadar ilgili idareye iletir (md. 9/15).

Ücreti kim belirler, kim öder?

• Fiyatı ilgili idare belirler. Bakanlık her yıl taban ve tavan fiyatı ilan eder; ilgili idarenin karar organı fiyatı bu aralıkta belirler (md. 10/1, 10/2). Taban ve tavan, yeniden değerleme oranını geçmeyecek şekilde güncellenir.

• Bina sorumlusu öder. Ücret bina sorumlusundan KDV dahil tahsil edilir (md. 23/1); faturada asansörün adresi ve kimlik numarası yazar (md. 23/6).

• Yeni asansör. Tescil öncesi ilk kontrolün ücreti periyodik kontrol ücretinin üç katıdır ve asansör yaptırıcısından alınır (md. 23/2).

• Takip kontrolü. Sarı ya da kırmızı etiketli asansörün birinci takip kontrolü ücretsizdir; sonraki takip kontrollerinin ücreti protokolde belirlenir ve periyodik kontrol ücretini geçemez (md. 24/5). Mavi etikette rapor onayından itibaren 60 gün içinde başvurulursa birinci takip kontrolü ücretsizdir (md. 11/10).

• Resmî okullar. Özel öğretim kurumları dışındaki resmî devlet okullarının asansörlerinden yıllık ve takip kontrolü için ücret alınmaz (md. 23/7).

Kontrolün sonucu

Kuruluş EK-5 ya da EK-6'daki kontrol listesine göre muayene eder, EK-7 formatında rapor düzenler ve asansöre EK-8 formatında bilgi etiketi iliştirir (md. 16/4–6). Rapor ilgili idareye, bakım firmasına ve bina sorumlusuna iletilir; her biri raporu saklar (md. 9/14). Sonuç dört gruptur: kusursuz (yeşil), hafif kusurlu (mavi), kusurlu (sarı), güvensiz (kırmızı) (md. 11/1–5).

• Mavi. Eksikler bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir (md. 11/10).

• Sarı. Eksikler en fazla 120 gün içinde giderilir; takip kontrolünde giderilmemişse asansör kullanılmaz ve mühürlenir (md. 11/8).

• Kırmızı. Asansör hemen kullanımdan kalkar; eksikler en fazla 60 gün içinde giderilir, giderilmemişse asansör mühürlenir (md. 11/6). Bu sürede bakım firması bakım hizmeti sunamaz ve aylık bakım ücreti isteyemez (İşletme ve Bakım Yön. md. 10/11).

Takip kontrolü, raporun taraflara iletildiği tarihten itibaren kırmızıda 60, sarıda 120 gün sonra yapılır; bina sorumlusu süre dolmadan başvurursa en fazla on iş günü içinde yapılır (md. 24/1–3). Renklerin ayrıntısı asansör etiket renkleri rehberimizde.

Kontrol sonrası kusurları kim giderir?

Kusuru A tipi kuruluş tespit eder, giderilmesini bina sorumlusu sağlar, işi asansör monte eden ya da yetkili servis yapar (İşletme ve Bakım Yön. md. 10/4). Bina sorumlusu yalnız bu iş için bakım firması dışında başka bir yetkili servisle de sözleşebilir (md. 10/13). Yeni etiket kararını yine A tipi kuruluş takip kontrolüyle verir.

Bakım firması için iki risk vardır: bina sorumlusu masrafı onaylamazsa kusur giderilmez ve bir sonraki kontrolde aynı rapor çıkar; kontrolde çıkan işin aylık bakım bedeline dahil olup olmadığı sözleşmede yazmıyorsa her seferinde tartışma çıkar. İkisinin de çaresi yazılı tespit ve teklif ile açık bir sözleşmedir (asansör bakım sözleşmesi rehberi).

Servios ile iki takvimi birlikte izlemek

Servios her asansörün aylık bakımını Bakım Planlama listesine düşürür; yıllık periyodik kontrol aynı asansör kaydında etiket rengi, rapor numarası ve belge ekiyle durur ve süresi yaklaşan kontroller aynı listede görünür. Böylece nezaret etmeniz gereken kontrol tarihi bakım takviminizin yanında durur. Sarı ya da kırmızı etiketli asansör, düzeltme süresi boyunca "Düzeltme bekliyor" olarak panelde ve Bakım Planlama'da görünür.

Aylık bakımda teknisyen Asansör Bakım Formu'nu doldurur ve bina yetkilisinden adı, unvanı ve dijital imzasıyla onay alır; form PDF olarak bina sorumlusuyla paylaşılır. Mevzuatın tamamı için asansör yönetmeliği rehberimize bakabilirsiniz.

3 gün ücretsiz demo talep edin; kendi bina listenizi girip bakım ve kontrol takviminin nasıl oluştuğunu görün.

Kaynaklar

• Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (RG 04.05.2018/30411; md. 8, 9, 10, 11, 16, 23, 24, 29, 34)

• Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (RG 06.04.2019/30737; md. 4/1-e, 10/2, 10/4, 10/11, 10/13, 13/1)