Havuz Bakımı: Su Değerleri, Analiz Sıklığı ve Yönetmelik

Havuz bakımı; yüzeyin ve skimmer sepetlerinin temizlenmesi, tabanın süpürülmesi, filtrenin ters yıkanması, pompa ve dozaj ekipmanının kontrolü ve suyun pH, klor ve alkalinite değerlerinin ölçülüp kimyasalla dengelenmesidir. Halka açık ve klorla dezenfekte edilen bir havuzda pH 6,5–7,8, serbest klor açık havuzda 1–3 mg/L, kapalı havuzda 1–1,5 mg/L, bağlı klor en çok 0,2 mg/L olmalıdır. İşletici pH, serbest klor ve sıcaklığı günde en az üç kez ölçer; İl Sağlık Müdürlüğü havuzu her ay denetler (Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik Ek-1, Ek-4 ve md. 12).

Bu rehberde bir bakım ziyaretinin adımlarını, yönetmelikteki su değerlerini, analizi kimin ve ne sıklıkla yaptığını ve sonuç uygun çıkmazsa ne olacağını madde numarasıyla anlatıyoruz.

Kimyasal dozu ve ekipman ayarı ürüne göre değişir; esas olan kimyasalın etiketi ve ekipman üreticisinin kılavuzudur.

Hangi havuz yönetmeliğe tabi?

Yönetmelik, yüzme amacıyla kullanılan açık ve kapalı havuzlara ve bu havuzların suyuna uygulanır (md. 2/1). Yönetmeliğin tanımındaki yüzme havuzu, halkın kullanımına açık bir yapıdır (md. 4/1-i). Sağlık amaçlı kaplıca ve mineralli su havuzları ile ticari amaçla kullanılmayan havuzlar kapsam dışındadır (md. 2/2). Otel, spor merkezi ya da aquapark havuzu yönetmeliğe girer; bir ailenin villa havuzu girmez.

Site havuzunun durumu kullanım biçimine bağlıdır ve kapsam dışında kalmak sorumluluğu kaldırmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bilirkişi raporunda ticari amaçla kullanılmadığı için yönetmelik dışında sayılan bir site havuzundaki boğulma olayında, havuzun niteliği ve kullanan kişi sayısı nedeniyle cankurtaran bulundurulması gerektiğini kabul eden yerel mahkemenin site yöneticisini kusurlu bulmasını onadı (E. 2018/2121, K. 2019/10906). Kapsam dışındaki havuzlarda da yönetmelikteki değerler bakım için iyi bir ölçüdür.

Havuz suyu değerleri: yönetmelikteki sınırlar

Suyun kimyasal nitelikleri Ek-1'de, fiziksel nitelikleri Ek-2'de, mikrobiyolojik nitelikleri Ek-3'te yazılıdır (md. 5/1). Bakımda en çok bakılan değerler şunlar:

Hidrojen peroksit ve biguanid kullanılan havuzda serbest klor ölçülmez; hidrojen peroksit 40–80, biguanid 2–30 mg/L olmalıdır, pH 8,2'ye ve toplam alkalinite 220'ye kadar uygun sayılır (Ek-1). Stabilizatörlü klor bileşikleri yalnız açık havuzlarda kullanılabilir (md. 14/3) ve havuzda yalnız Sağlık Bakanlığından ruhsatlı dezenfektan ve kimyasal kullanılır (md. 14/2).

Havuz suyu analizi: kim yapar, ne sıklıkla?

Serbest klor ve sıcaklık havuz başında ölçülür. Numuneyi Müdürlük ya da numune alma konusunda akredite olup Bakanlıkça yetkilendirilen kuruluş veya laboratuvar alır; numune ve analiz ücretini işletici öder, laboratuvarın gönderdiği raporları denetimde göstermek üzere bir yıl saklar (md. 6/6). Havuz açıkken suyun sıcaklığı, pH'ı, serbest kloru ve son mikrobiyolojik analiz sonucu kullanıcıların görebileceği bir panoda yazılı ya da elektronik olarak ilan edilir (md. 5/4).

İşletici mesul müdür, havuz suyu operatörü ve sertifikalı cankurtaran çalıştırmak zorundadır; iki görevin şartlarını birlikte taşıyan kişi hem mesul müdür hem havuz suyu operatörü olabilir (md. 8/1-a). Günlük ölçümler yönetmelikte işleticiye yazılmıştır (md. 5/2, Ek-4); bakım firmasının haftalık ziyareti bunların yerine geçmez.

Müdürlük her ayki denetimde kimyasalların ruhsatına, kimyasal deposuna ve kişisel koruyucu ekipmana, analiz kayıt defterlerine ve analiz sonuçlarına bakar (md. 12/1). Takvim yılı sonundaki değerlendirmede şartları sağlayan havuza Müdürlük Temiz Havuz Sertifikası düzenler; sonraki denetimlerde şartlar sağlanmıyorsa sertifika iptal edilir (md. 12/2).

Analiz uygun çıkmazsa ne olur?

Mikrobiyolojik sonuç Ek-3'e uymazsa havuzun faaliyeti durdurulur; işletici gerekli şartları sağladıktan sonra yeniden alınan numune uygun çıkarsa havuz yeniden açılır (md. 13/1). Kimyasal sonuç Ek-1 ya da Ek-2'ye uymazsa işletici yazılı olarak uyarılır; yeniden alınan numune de uygun çıkmazsa faaliyet, sonuç uygun çıkana kadar durdurulur (md. 13/2). Yönetmeliğe aykırılıkta 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'na göre işlem yapılır (md. 17).

Havuz bakımı nasıl yapılır?

1. Yüzey ve sepetler. Yüzeydeki yaprak ve kiri kepçeyle alın, skimmer ve pompa ön filtre sepetlerini boşaltın.

2. Taban ve duvar. Dip süpürgesiyle tabanı temizleyin, su hattındaki kiri ve yosun başlangıcını fırçalayın.

3. Filtre. Manometreyi okuyun; basınç üreticinin verdiği temiz filtre değerinin belirgin üstündeyse ters yıkama (backwash) ve durulama yapın. Kartuş filtreyi üreticinin yöntemiyle temizleyin.

4. Su seviyesi. Skimmerin çalıştığı seviyeyi koruyun, ters yıkamadan sonra eksilen suyu tamamlayın.

5. Ölçüm. pH, serbest ve bağlı klor, toplam alkalinite ve su sıcaklığını havuz başında ölçün; stabilizatörlü klor kullanılıyorsa siyanürik asidi de.

6. Dengeleme. Önce alkaliniteyi, sonra pH'ı, en son klor düzeyini ayarlayın. pH yükseldikçe klorun dezenfeksiyon gücü düşer; pH düzeltilmeden eklenen klor boşa gider. Dozu kimyasalın etiketine ve havuzun hacmine göre hesaplayın.

7. Ekipman. Pompanın sesini, sızdırmazlığını ve emişte hava olup olmadığını; dozaj pompasının hortumunu, pH ve ORP problarının kalibrasyonunu; tuzlu sistemde hücrenin kireçlenmesini ve ısı pompasının çalışmasını kontrol edin.

8. Kayıt. Ölçümleri, kullanılan kimyasalı, değişen parçaları ve sonraki ziyaret tarihini kayda geçirin, raporu işleticiye bırakın.

Yönetmeliğin işleticiye yüklediği temizlikler de takvime girmeli: havuz suyu yılda en az bir kez boşaltılarak genel temizlik yapılır (md. 8/1-e), kapanıştan sonra havuz dibi dahil genel temizlik yapılır (md. 8/1-f), çocuk havuzu ayda bir boşaltılıp temizlenir ve dezenfekte edilir (md. 9/2).

Havuz suyu nasıl temizlenir? Bulanık ve yeşil su

Bulanık ya da yeşillenmiş suda önce pompanın ve filtrenin çalıştığından, sirkülasyonun yeterli süre döndüğünden emin olun. Sonra pH'ı dengeleyin, ardından etiketteki dozla şok klorlama yapın ve gerekirse topaklaştırıcı kullanın. Dibe çöken kiri dip süpürgesiyle alıp filtreyi ters yıkayın; su berraklaşınca serbest ve bağlı kloru yeniden ölçün. Halka açık havuzda hedef, suyu Ek-2'deki 0,5 NTU bulanıklık değerine ve klor sınırlarına döndürmektir.

Havuz bakım fiyatını ne belirler?

• Havuzun hacmi, yüzeyi ve açık ya da kapalı oluşu,

• ziyaret sıklığı (haftalık, iki haftalık, aylık) ve sezonun uzunluğu,

• kimyasalın fiyata dahil olup olmadığı,

• dezenfeksiyon sistemi (elle klorlama, tuz klor jeneratörü, otomatik dozaj, UV) ve bakımı istenen ekipman,

• halka açık havuzda laboratuvar analizi: ücret işleticiye aittir (md. 6/6-a), teklifte dahil olup olmadığı yazılmalıdır.

Sıklık, kapsam ve kimyasalın dahil olup olmadığı yazılı olursa sezon ortasında anlaşmazlık çıkmaz. Bakım sözleşmesi örneğimiz bakım sıklığı ve kapsamı, işçilik ve parça, bedel ve ödeme maddelerini içerir.

Servios ile havuz bakımı

Servios'ta her havuz ayrı kartta durur: havuz tipi (açık, kapalı), hacim, yüzey, dezenfeksiyon (klor, tuz, UV, ozon), filtre tipi (kum, kartuş, cam) ve ısıtma. Kum filtre, pompa, tuz klor jeneratörü, dozaj sistemi ve ısı pompası ayrı kartlarla izlenir; hazır katalogda kum filtre haftalık, dozaj sistemi iki haftada, pompa ve tuz jeneratörü üç ayda, ısı pompası altı ayda bir bakım görür. Aralık cihaz başına değiştirilir, bakımı gelenler Bakım Planlama listesine düşer. pH ve ORP probu, filtre kumu, tuz hücresi ve pompa salmastrası gibi parçaların değişim tarihi de izlenir.

Teknisyen sahada Periyodik Bakım Formu'nu ya da Su Analizi Formu'nu doldurur; pH, serbest klor, bağlı klor, toplam alkalinite, siyanürik asit ve su sıcaklığını telefondan girer. Normal aralığın dışındaki değer raporda "Aralık dışı" diye işaretlenir; pH ve serbest klorun grafiği havuz kartında birikir. Serbest klor, bağlı klor ve siyanürik asidin aralığı Ek-1'deki sınırlardır ve kapalı havuzda serbest klor kartta yazan havuz tipine göre 1–1,5 mg/L ile değerlendirilir; pH (7,2–7,8) ve toplam alkalinite (80–120) yönetmelikten dar tutulmuş bakım hedefleridir. Su analizi "Su Analizi Raporu" adıyla PDF olarak çıkar ve müşteri dijital olarak imzalar. Kullanılan kimyasal malzeme olarak kaydedilip stoktan düşer; kimyasallar parti ve son kullanma tarihiyle izlenir (son kullanma uyarı listesi: Profesyonel ve Kurumsal paketinde). Haftalık Bakım (kimyasal dahil), 2 Haftalık Bakım (kimyasal dahil) ve Aylık Kontrol sözleşme şablonları hazır gelir (Profesyonel ve Kurumsal paketinde).

Ayrıntılar havuz bakım sayfamızda. 3 gün ücretsiz demo talep edin; kendi havuz listenizle ziyaret takviminin ve ölçüm grafiğinin nasıl oluştuğunu görün. Mevcut listenizi periyodik bakım takip Excel şablonuyla hazırlayıp programa aynı dosyayla aktarabilirsiniz.

Kaynaklar

• Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 06.03.2011/27866; değişiklik RG 15.12.2011/28143; md. 2, 4, 5, 6, 8, 9, 12, 13, 14, 17 ve Ek-1, Ek-2, Ek-3, Ek-4)

• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2018/2121, K. 2019/10906, T. 25.11.2019