Cihazım F-Gaz Kapsamında mı? Hesaplama ve Gaz Tablosu

F-Gaz yükümlülüklerinin başlangıç noktası tek bir hesap: cihazdaki gaz miktarı ile o gazın küresel ısınma potansiyelinin çarpımı. Sonuç 5 ton CO2 eşdeğerinin altındaysa EKOMVET kaydı ve periyodik sızıntı kontrolü gerekmez, üstündeyse ikisi de başlar. Bu eşik yalnız bu iki yükümlülük içindir: büyüklüğü ne olursa olsun her cihazın montajı, bakımı ve gaz geri kazanımı Mesleki Yeterlilik Belgeli teknisyen ister ve gaz atmosfere salınamaz (Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik md. 6, 7, 12, 16).

Bu yazıda hesabın nasıl yapıldığını, hangi tipik ekipmanın nereye düştüğünü ve kapsam dışında kalan durumları ele alıyoruz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Bağlayıcı KIP değerleri yönetmeliğin eklerinde yer alır ve karışımlar EK-4'e göre hesaplanır.

Hesap nasıl yapılır?

Formül şu: şarj miktarı (kg) × KIP = kg CO2 eşdeğeri. Sonucu 1.000'e bölünce ton CO2 eşdeğeri çıkıyor.

Çoğu zaman bu hesabı yapmanıza bile gerek yok. Yönetmeliğin 11. maddesi, ekipman etiketinin üzerinde gazın kilogram cinsinden miktarını, KIP değerini ve ton CO2 eşdeğeri cinsinden toplam miktarı göstermesini zorunlu kılıyor. Etiket okunabiliyorsa cevap orada yazıyor.

Etiket yoksa, silinmişse veya sahada gaz ilave edilmişse hesabı kendiniz yaparsınız. Bir uyarı: yönetmelik, üretim sahası dışında gaz eklenmesi durumunda etiketin fabrikada şarj edilen miktarı gösterdiğini, sonradan eklenen miktar için etikette ayrı yer bırakılacağını söylüyor. Yani etiketteki değer güncel olmayabilir.

Yaygın akışkanların KIP değerleri

Tablodaki kilogram değerleri o eşiğe denk gelen miktarı gösteriyor. Örneğin R410A'lı bir sistemde 2,4 kilogramdan fazla gaz varsa cihaz kapsama giriyor; R32'li bir sistemde aynı eşiğe ulaşmak için 7,4 kilogram gerekiyor.

Aradaki fark önemli bir sonuç doğuruyor: düşük KIP'li gaza geçmek sadece çevresel bir tercih değil, yükümlülük azaltan bir tercih. Aynı kapasitedeki bir sistem R410A yerine R32 ile kurulduğunda kayıt ve sızıntı kontrolü eşiğinin altında kalabiliyor.

Dört örnek

Split klima — kayıt ve sızıntı kontrolü yok

12.000 BTU bir split klima, 1,1 kg R410A içeriyor.

1,1 × 2.088 = 2.297 kg = 2,3 tCO2e. 5 tCO2e eşiğinin altında: EKOMVET kaydı ve periyodik sızıntı kontrolü yükümlülüğü yok. Montajı ve bakımı yine Mesleki Yeterlilik Belgeli teknisyen yapar.

VRF sistemi — 12 ayda bir

Bir ofis katına kurulu VRF sistemi, 18 kg R410A içeriyor.

18 × 2.088 = 37.584 kg = 37,6 tCO2e. 5–50 bandında. EKOMVET kaydı gerekli, sızıntı kontrolü 12 ayda bir. Sızıntı tespit sistemi kuruluysa 24 ayda bir.

Chiller — 6 ayda bir

Bir AVM'de vidalı chiller, 45 kg R134a içeriyor.

45 × 1.430 = 64.350 kg = 64,4 tCO2e. 50–500 bandında. Kontrol 6 ayda bir, sızıntı tespit sistemi varsa 12 ayda bir.

Market soğutma sistemi — sistem zorunlu

Bir zincir markette çoklu merkezi soğutma sistemi, 180 kg R404A içeriyor.

180 × 3.922 = 705.960 kg = 706 tCO2e. 500 tCO2e üzerinde. Sızıntı tespit sistemi kurulumu zorunlu ve kontrol 6 ayda bir yapılıyor.

Hangi ekipman türleri kapsamda?

Yönetmeliğin 7. maddesi kayıt yükümlülüğü olan ekipmanı sayıyor:

• 5 tCO2e ve üzeri gaz içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanı

• 5 tCO2e ve üzeri gaz içeren sabit yangından korunma ekipmanı

• Soğutmalı kamyon ve römorklardaki soğutma üniteleri

• Organik Rankin Çevrimleri

• Tek bir bölmesinde 6 kilogram veya daha fazla gaz içeren elektrik şalt ekipmanı

Elektrik şalt ekipmanındaki eşiğin ton CO2 eşdeğeri değil kilogram olduğuna dikkat edin — farklı bir ölçü kullanılıyor. Ayrıca bu ekipmanda miktar, tek bir bölme veya diğer parçalardan ayrılmış kısım başına hesaplanıyor.

Yangından korunma ekipmanında da benzer bir ayrım var: miktar, belirli bir alanı korumak için kurulmuş bir kap veya birbirine bağlı kaplar sistemi başına hesaplanıyor.

Kapsam dışında ne kalıyor?

Doğal soğutucu akışkanlar

Amonyak (R717), karbondioksit (R744) ve propan (R290) florlu sera gazı değil. Bu akışkanlarla çalışan sistemler F-Gaz yönetmeliğinin kapsamı dışında. Kendi güvenlik ve mevzuat gereklilikleri var ama F-Gaz kayıt ve kontrol yükümlülüğü uygulanmıyor.

R22 farklı bir yönetmeliğe tabi

Eski sistemlerde hâlâ karşılaşılan R22, bir HCFC — yani florlu sera gazı değil, ozon tabakasını incelten madde. Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Yönetmelik'in konusudur ve F-Gaz hesabına dahil edilmez; ama kendi sızıntı kontrol takvimi vardır: 3 kg ve üstü R22 içeren sistem 12 ayda, 30 kg ve üstü 6 ayda, 300 kg ve üstü 3 ayda bir kontrol edilir, eklenen ve geri kazanılan gazın kaydı tutulur (md. 24).

Hermetik ekipmanda kısmi muafiyet

Burada ince bir ayrım var. 10 tCO2e altında gaz içeren, hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmış ve etiketinde bu ifade bulunan ekipman sızıntı kontrolüne tabi değil.

Ancak dikkat: bu muafiyet sızıntı kontrolü içindir. Ekipman 5 tCO2e ve üzerindeyse 7. madde kapsamında kalmaya devam eder. Yani 5 ile 10 tCO2e arasında, hermetik ve etiketli bir cihaz kayıtlıdır ama periyodik kontrol gerektirmez.

Elektrik şalt ekipmanında ek muafiyetler

Test edilmiş sızıntı oranı yılda %0,1'den az olup bu ifadeyle etiketlenmiş, ya da basınç veya yoğunluk izleme donanımı bulunan, ya da 6 kilogramdan az gaz içeren elektrik şalt ekipmanı sızıntı kontrolüne tabi değil.

Karar sırası

Bir cihazın durumunu belirlemek için sırayla şu adımlar izlenir:

1. Akışkan florlu sera gazı mı? Doğal akışkanlar kapsam dışı. R22 F-Gaz kapsamında değil, ama ozon yönetmeliğine göre 3 kg ve üstünde kendi sızıntı kontrolü var.

2. Ekipman türü 7. maddede sayılanlardan mı? Değilse kayıt yükümlülüğü doğmaz.

3. Şarj miktarını KIP ile çarpın. Etiket okunabiliyorsa değer zaten orada.

4. Sonuç 5 tCO2e'nin altında mı? Altındaysa EKOMVET kaydı ve periyodik sızıntı kontrolü gerekmez; montaj, bakım ve geri kazanımda belge şartı sürer.

5. Hermetik ve 10 tCO2e altında mı? Etiketli ise sızıntı kontrolünden muaf, ancak kayıt yükümlülüğü sürer.

6. Değilse periyot tablosuna bakın. 5–50 için 12 ay, 50–500 için 6 ay, 500 üzeri için sızıntı tespit sistemi zorunlu.

Bu veriyi nerede tutuyorsunuz?

Hesabın kendisi basit. Zor olan, yüzlerce cihaz için akışkan tipini ve şarj miktarını güncel tutmak.

Kademe cihazın toplam şarj miktarına göre belirlenir. Kaçaktan sonra eksilen gazın tamamlanması toplamı değiştirmez; ama boru uzatma gibi kalıcı bir değişiklikle şarj artarsa cihaz bir kademe atlayabilir: R410A'lı bir sistemde 24 kilogram sınırının hemen altındaki bir cihaz, ek şarjla 12 aylık periyottan 6 aylık periyoda geçer. Bu değişikliğin kaydedilmediği durumda kontrol takvimi yanlış çalışır.

Bu yüzden şarj miktarı, servis kaydının bir parçası olarak sahada güncellenmeli — sonradan ofiste toplanmaya çalışılmamalı.

Servios ile cihaz envanteri

Servios'ta klima kaydında soğutucu gaz tipi (R32, R410A, R22, R134a) ve gaz miktarı, mekanik tesisat ekipmanında gaz miktarı tutulur. Ton CO2 eşdeğerini bu iki değerle yukarıdaki tablodan hesaplarsınız. F-Gaz Sızıntı Kontrolü aynı cihaz kaydında tarihi, sonucu, kayıt numarası ve belge ekiyle saklanır: kontrol 12 ayda bir planlanır, "Kaçak var" sonucunda yeniden kontrol 30 gün içinde listeye düşer, yaklaşan kontroller bakımlarla birlikte Bakım Planlama listesinde görünür. Kademeniz daha sık kontrol gerektiriyorsa (50 ton CO2e üstünde 6 ay) kaydın geçerlilik tarihini değiştirirsiniz. Teknisyen her bakımda eklenen gazı girer; eklenen gaz cihazın geçmişinde grafikle izlenir.

Yükümlülüklerin tamamı için F-Gaz Yönetmeliği rehberimize, 2027'de yürürlüğe girecek split klima yasağı için R410A geçiş yazımıza bakabilirsiniz.

3 gün ücretsiz demo talep edin — kendi cihaz listenizi girip deneyin.

Kaynaklar

• Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (RG 15.10.2024/32693)

• 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 09.07.2025/32951; md. 14/3, 14/9) ve İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (2026/1) (RG 27.12.2025/33120)

• Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Yönetmelik (RG 07.04.2017/30031; md. 24)