Cihazım F-Gaz Kapsamında mı? Hesaplama ve Gaz Tablosu

F-Gaz yükümlülüklerinin başlangıç noktası tek bir hesap: cihazdaki gaz miktarı ile o gazın küresel ısınma potansiyelinin çarpımı. Sonuç 5 ton CO2 eşdeğerinin altındaysa cihaz kapsam dışı, üstündeyse kayıt ve periyodik kontrol yükümlülüğü başlıyor.

Bu yazıda hesabın nasıl yapıldığını, hangi tipik ekipmanın nereye düştüğünü ve kapsam dışında kalan durumları ele alıyoruz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Bağlayıcı KIP değerleri yönetmeliğin eklerinde yer alır ve karışımlar EK-4'e göre hesaplanır.

Hesap nasıl yapılır?

Formül şu: şarj miktarı (kg) × KIP = kg CO2 eşdeğeri. Sonucu 1.000'e bölünce ton CO2 eşdeğeri çıkıyor.

Çoğu zaman bu hesabı yapmanıza bile gerek yok. Yönetmeliğin 11. maddesi, ekipman etiketinin üzerinde gazın kilogram cinsinden miktarını, KIP değerini ve ton CO2 eşdeğeri cinsinden toplam miktarı göstermesini zorunlu kılıyor. Etiket okunabiliyorsa cevap orada yazıyor.

Etiket yoksa, silinmişse veya sahada gaz ilave edilmişse hesabı kendiniz yaparsınız. Bir uyarı: yönetmelik, üretim sahası dışında gaz eklenmesi durumunda etiketin fabrikada şarj edilen miktarı gösterdiğini, sonradan eklenen miktar için etikette ayrı yer bırakılacağını söylüyor. Yani etiketteki değer güncel olmayabilir.

Yaygın akışkanların KIP değerleri

Tablodaki kilogram değerleri o eşiğe denk gelen miktarı gösteriyor. Örneğin R410A'lı bir sistemde 2,4 kilogramdan fazla gaz varsa cihaz kapsama giriyor; R32'li bir sistemde aynı eşiğe ulaşmak için 7,4 kilogram gerekiyor.

Aradaki fark önemli bir sonuç doğuruyor: düşük KIP'li gaza geçmek sadece çevresel bir tercih değil, yükümlülük azaltan bir tercih. Aynı kapasitedeki bir sistem R410A yerine R32 ile kurulduğunda kapsam dışında kalabiliyor.

Dört örnek

Split klima — kapsam dışı

12.000 BTU bir split klima, 1,1 kg R410A içeriyor.

1,1 × 2.088 = 2.297 kg = 2,3 tCO2e. 5 tCO2e eşiğinin altında, kapsam dışı. Kayıt ve periyodik kontrol yükümlülüğü yok.

VRF sistemi — 12 ayda bir

Bir ofis katına kurulu VRF sistemi, 18 kg R410A içeriyor.

18 × 2.088 = 37.584 kg = 37,6 tCO2e. 5–50 bandında. EKOMVET kaydı gerekli, sızıntı kontrolü 12 ayda bir. Sızıntı tespit sistemi kuruluysa 24 ayda bir.

Chiller — 6 ayda bir

Bir AVM'de vidalı chiller, 45 kg R134a içeriyor.

45 × 1.430 = 64.350 kg = 64,4 tCO2e. 50–500 bandında. Kontrol 6 ayda bir, sızıntı tespit sistemi varsa 12 ayda bir.

Market soğutma sistemi — sistem zorunlu

Bir zincir markette çoklu merkezi soğutma sistemi, 180 kg R404A içeriyor.

180 × 3.922 = 705.960 kg = 706 tCO2e. 500 tCO2e üzerinde. Sızıntı tespit sistemi kurulumu zorunlu ve kontrol 6 ayda bir yapılıyor.

Hangi ekipman türleri kapsamda?

Yönetmeliğin 7. maddesi kayıt yükümlülüğü olan ekipmanı sayıyor:

• 5 tCO2e ve üzeri gaz içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanı

• 5 tCO2e ve üzeri gaz içeren sabit yangından korunma ekipmanı

• Soğutmalı kamyon ve römorklardaki soğutma üniteleri

• Organik Rankin Çevrimleri

• Tek bir bölmesinde 6 kilogram veya daha fazla gaz içeren elektrik şalt ekipmanı

Elektrik şalt ekipmanındaki eşiğin ton CO2 eşdeğeri değil kilogram olduğuna dikkat edin — farklı bir ölçü kullanılıyor. Ayrıca bu ekipmanda miktar, tek bir bölme veya diğer parçalardan ayrılmış kısım başına hesaplanıyor.

Yangından korunma ekipmanında da benzer bir ayrım var: miktar, belirli bir alanı korumak için kurulmuş bir kap veya birbirine bağlı kaplar sistemi başına hesaplanıyor.

Kapsam dışında ne kalıyor?

Doğal soğutucu akışkanlar

Amonyak (R717), karbondioksit (R744) ve propan (R290) florlu sera gazı değil. Bu akışkanlarla çalışan sistemler F-Gaz yönetmeliğinin kapsamı dışında. Kendi güvenlik ve mevzuat gereklilikleri var ama F-Gaz kayıt ve kontrol yükümlülüğü uygulanmıyor.

R22 farklı bir yönetmeliğe tabi

Eski sistemlerde hâlâ karşılaşılan R22, bir HCFC — yani florlu sera gazı değil, ozon tabakasını incelten madde. Ayrı bir mevzuatın konusu ve kullanımı zaten kademeli olarak sınırlandırılmış durumda. F-Gaz hesabına dahil edilmez.

Hermetik ekipmanda kısmi muafiyet

Burada ince bir ayrım var. 10 tCO2e altında gaz içeren, hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmış ve etiketinde bu ifade bulunan ekipman sızıntı kontrolüne tabi değil.

Ancak dikkat: bu muafiyet sızıntı kontrolü içindir. Ekipman 5 tCO2e ve üzerindeyse 7. madde kapsamında kalmaya devam eder. Yani 5 ile 10 tCO2e arasında, hermetik ve etiketli bir cihaz kayıtlıdır ama periyodik kontrol gerektirmez.

Elektrik şalt ekipmanında ek muafiyetler

Test edilmiş sızıntı oranı yılda %0,1'den az olup bu ifadeyle etiketlenmiş, ya da basınç veya yoğunluk izleme donanımı bulunan, ya da 6 kilogramdan az gaz içeren elektrik şalt ekipmanı sızıntı kontrolüne tabi değil.

Karar sırası

Bir cihazın durumunu belirlemek için sırayla şu adımlar izlenir:

1. Akışkan florlu sera gazı mı? Doğal akışkanlar ve R22 kapsam dışı.

2. Ekipman türü 7. maddede sayılanlardan mı? Değilse kayıt yükümlülüğü doğmaz.

3. Şarj miktarını KIP ile çarpın. Etiket okunabiliyorsa değer zaten orada.

4. Sonuç 5 tCO2e'nin altında mı? Altındaysa kapsam dışı, süreç burada biter.

5. Hermetik ve 10 tCO2e altında mı? Etiketli ise sızıntı kontrolünden muaf, ancak kayıt yükümlülüğü sürer.

6. Değilse periyot tablosuna bakın. 5–50 için 12 ay, 50–500 için 6 ay, 500 üzeri için sızıntı tespit sistemi zorunlu.

Bu veriyi nerede tutuyorsunuz?

Hesabın kendisi basit. Zor olan, yüzlerce cihaz için akışkan tipini ve şarj miktarını güncel tutmak.

Sahada gaz ilave edildiğinde toplam miktar değişiyor ve cihaz bir kademe atlayabiliyor. R410A'lı bir sistemde 24 kilogram sınırının hemen altındaki bir cihaz, bir dolum sonrası 12 aylık periyottan 6 aylık periyoda geçebilir. Bu değişikliğin kaydedilmediği durumda kontrol takvimi yanlış çalışır.

Bu yüzden şarj miktarı, servis kaydının bir parçası olarak sahada güncellenmeli — sonradan ofiste toplanmaya çalışılmamalı.

Servios ile cihaz envanteri

Servios, her cihaz için akışkan tipini ve şarj miktarını kaydeder, ton CO2 eşdeğerini hesaplar ve buradan periyodik kontrol takvimini otomatik oluşturur. Teknisyen sahada gaz ilavesi girdiğinde toplam miktar güncellenir ve gerekiyorsa periyot yeniden hesaplanır.

Yükümlülüklerin tamamı için F-Gaz Yönetmeliği rehberimize, 2027'de yürürlüğe girecek split klima yasağı için R410A geçiş yazımıza bakabilirsiniz.

3 gün ücretsiz demo talep edin — kendi cihaz listenizi girip hangi cihazın hangi kademede olduğunu görün.