Jeneratör ve UPS Bakımı: Periyot, Akü ve Periyodik Kontrol

Jeneratör bakımı; çalışma saatinin ve alarm kayıtlarının okunması, motor yağı ile yağ, yakıt ve hava filtrelerinin üreticinin saat ya da takvim aralığında değiştirilmesi, soğutma suyu, kayış, yakıt sistemi ve marş aküsünün kontrolü, ardından yük altında çalıştırma ve otomatik transfer (ATS) testidir. UPS bakımında akü grubu, fanlar, alarm kayıtları ve bypass geçişi kontrol edilir. Bunlardan ayrı olarak işyerindeki jeneratör ve akümülatör, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III'e göre yılda bir, EKİPNET'e kayıtlı elektrik mühendisi ya da teknikeri tarafından periyodik kontrolden geçirilir; bakımı yapan kişi bu kontrolü yapamaz (md. 14/A-2).

Bu rehber bakımın adımlarını, yasal periyodik kontrolü ve jeneratör ile UPS'in kullanım ömrü boyunca süren servis yükümlülüğünü madde numarasıyla anlatır.

Bakım aralıkları, yağ sınıfı ve ayar değerleri modele göre değişir; esas olan üreticinin bakım kılavuzudur. Bu yazı genel sırayı anlatır.

Bakım, periyodik kontrol, kullanım ömrü: üç ayrı iş

Jeneratör bakımı nasıl yapılır?

1. Kayıtlar. Çalışma saatini, kontrol modülündeki alarm ve arıza kayıtlarını okuyun; son bakımdan bu yana kaç saat çalıştığını not edin.

2. Motor yağı ve yağ filtresi. Yağı üreticinin önerdiği sınıf ve miktarda, filtresiyle birlikte değiştirin; seviyeyi motor durduktan sonra çubukla kontrol edin.

3. Yakıt sistemi. Yakıt filtresini değiştirin, su ayırıcıyı boşaltın, depo dibinde biriken suyu tahliye edin, hortum ve bağlantılarda kaçak arayın.

4. Hava filtresi. Kirliliğe göre temizleyin ya da değiştirin.

5. Soğutma. Antifriz seviyesini ve donma koruma değerini ölçün; radyatörü, hortumları ve kayış gerginliğini kontrol edin.

6. Marş aküsü. Gerilimi ölçün, kutup başlarını temizleyip sıkın, şarj redresörünün çalıştığını kontrol edin.

7. Egzoz ve gövde. Egzoz hattında ve susturucuda kaçak, yağ ve su sızıntısı, gevşek bağlantı arayın.

8. Yük altında çalıştırma. Jeneratörü yük altında çalıştırıp gerilim, frekans, yağ basıncı ve su sıcaklığını izleyin.

9. ATS testi. Şebeke kesintisini canlandırıp jeneratörün kendiliğinden devreye girdiğini, şebeke gelince yükü geri verdiğini ve geçiş süresini kontrol edin.

10. Kayıt. Ölçümleri, değişen parçaları, çalışma saatini ve sonraki bakım tarihini bakım formuna yazın.

Jeneratör periyodik bakımı ve yağ değişimi ne sıklıkla?

Üreticiler bakım aralığını hem çalışma saatiyle hem takvimle verir ve hangisi önce dolarsa bakım o zaman yapılır. Yedek jeneratör yılda az saat çalıştığı için çoğunlukla takvim aralığı önce gelir; yağ kullanılmasa da zamanla yaşlanır. Sürekli ya da sık çalışan jeneratörde ise saat aralığı önce gelir. Aralığı ve yağ sınıfını tahminle değil, motorun bakım kılavuzundan alın; çalışma saatini her ziyarette yazmak bir sonraki bakımın zamanını doğru gösterir.

Yük testi de bu takvimin parçasıdır. Yüksüz çalıştırma motoru ve alternatörü gerçek yükte denemez; birçok dizel motor kılavuzu düşük yükte uzun süre çalıştırmaya karşı da uyarır. Asgari yükü ve test süresini kılavuzdan alın. Yük bankasıyla ya da tesisin kendi yüküyle yapılan testte gerilim, frekans, yağ basıncı ve su sıcaklığı kaydedilir.

UPS bakımı ve UPS akü değişimi

UPS bakımında ortam sıcaklığı ve havalandırma, toz ve fanlar, olay ve alarm kayıtları, giriş ve çıkış gerilimi ile bypass geçişi kontrol edilir. Akü grubunda her akünün gerilimi tek tek ölçülür, kutup bağlantıları sıkılır, şişme, sızıntı ya da ısınma aranır. Yalnız gerilim akünün durumunu tam göstermez; iç direnç testi ve kontrollü deşarjla ölçülen otonomi daha çok şey söyler.

Akünün tasarım ömrü üreticinin kataloğunda yazar; ortam sıcaklığı yükseldikçe gerçek ömür kısalır. Değişimde UPS üreticisinin önerdiği tip ve kapasite kullanılır; aynı dizide eski ve yeni akünün birlikte kullanılıp kullanılamayacağı ve grubun toptan değişip değişmeyeceği de üreticinin talimatında yazar. Değişimden sonra gerilimler tek tek ölçülür ve UPS akü testinden geçirilir.

İşyerinde jeneratör ve akümülatörün periyodik kontrolü

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerine uygulanır (md. 2/1); EK-III tablolarındaki ekipmanlar periyodik kontrole tabidir (md. 7/1). EK-III 23 Aralık 2025'te yeniden yazıldı (RG 33116). Tablo-3'teki iki satır bu sektörü ilgilendirir:

Tabloda UPS adıyla ayrı bir satır yoktur; UPS'in ve jeneratörün aküleri akümülatör satırına girer. Kontrolü elektrik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmen, elektrik teknikeri ya da yüksek teknikeri yapar; akümülatörde kimya mühendisi de yapabilir (EK-III 2.3.2). Ortam koşulları, ekipmanın yaşı ve önceki sonuçlar dikkate alınarak yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).

• Bakımı yapan kontrol edemez. "İş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez" (md. 14/A-2). Aykırı davranan yetkili kişinin yetkisi bir yıl askıya alınır (md. 14/A-4). Bakım firmasının işi kontrol tarihini müşteriye hatırlatmak, kontrol gününde jeneratörü hazırlamak ve rapordaki kusurları gidermektir; yetkili kişi isterse ekipmanın yetkili servisi kontrole nezaret eder (md. 7/4).

• Sözleşme ve rapor. İşveren ile yetkili kişi kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşmeyi düzenleyip karşılıklı onaylar (md. 7/6); raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur (md. 7/5).

• Yıllık kontrol dışında. Güvenliği kuruluma bağlıysa kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarımdan sonra ve seyyar değilse her yer değişikliğinde de kontrol yapılır (md. 7/2-a).

• Uygunsuz rapor. Raporda kusurlar giderilmeden kullanılamayacağı yazan ekipman kullanılmaz ve uyarıyla işaretlenir; eksikler giderilince ikinci kontrol yapılır (EK-III 1.9).

• Kayıtlar. Bakım ve onarım kayıtları ekipmanın kullanım ömrü boyunca, periyodik kontrol raporu ekipman kullanıldığı sürece saklanır (EK-III 1.3.4 ve 1.6).

Süreler, yetkili meslekler ve sözleşme kuralları periyodik kontrol yönetmeliği rehberimizde, bütün kontrol türleri yasal kontrol takviminde.

Kullanım ömrü ve servis yükümlülüğü

Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği'nin ekli listesinde jeneratörün kullanım ömrü 10 yıl (9.1), akümülatörlerin ve kesintisiz güç kaynaklarının 5 yıldır (9.2, 9.3); üçünde de azami tamir süresi 20 iş günüdür. Kullanım ömrü, malın tüketiciye teslim tarihinden başlayan süredir (md. 4/1-g); üretici ya da ithalatçı bu süre boyunca yetkili servis bulundurmak zorundadır (md. 5/1) ve tüketicinin talebi üzerine yedek parça satışından kaçınamaz (md. 12/1). Yetkili serviste bakım ve onarım azami tamir süresini geçemez (md. 10/4).

Servis, tüketiciye teslim ettiği her cihaz için servis fişi düzenleyip bir nüshasını verir (md. 10/3, 11/2); tüketici, ticari ya da mesleki olmayan amaçla hareket eden kişidir (md. 4/1-k). Garanti dışı onarımda aynı arıza bir yıl içinde tekrarlarsa ücret istenmez, değişen parçaya en az altı ay garanti verilir (md. 10/6, 10/7). Ayrıntılar servis fişi rehberimizde.

Jeneratör bakım formunda neler olmalı?

• Cihazın markası, modeli, seri numarası, gücü ve konumu,

• çalışma saati, akü gerilimi, yağ basıncı, su sıcaklığı ve çıkış gerilimi,

• değişen yağ, filtre, kayış ve akü ile bir sonraki değişim tarihi,

• yük testinin yüzdesi ve süresi, ATS testinin sonucu,

• tespit edilen kusurlar ve öneriler, teknisyenin ve müşterinin imzası, sonraki bakım tarihi.

Yazdırılabilir bir başlangıç için servis formu örneğine, cihaz listesini ve yasal kontrolün geçerliliğini tek dosyada izlemek için periyodik bakım takip Excel şablonuna bakın.

Servios ile jeneratör ve UPS bakımı

Servios'ta her jeneratör ve UPS ayrı kartta durur: konum, akü adedi ve kapasitesi, yakıt tankı ve ATS olup olmadığı. Bakım aralığı hem takvimle (aylık, 3, 6 ya da 12 ay) hem çalışma saatiyle tanımlanır; hazır katalogdaki jeneratörlerde aralık 250 saattir ve hangisi önce dolarsa bakım o tarihe düşer. Motor yağı, yağ ve yakıt filtresi, hava filtresi, antifriz, V kayışı, marş aküsü ve UPS aküsü değişim süreleriyle izlenir; hazır süreler başlangıç değeridir, üreticinizin talimatına göre değiştirirsiniz. Bakımı ya da değişimi gelen cihazlar Bakım Planlama listesine düşer.

Teknisyen sahada Periyodik Bakım Formu'nu ya da Yük Testi Formu'nu doldurur; çalışma saatini, 12 V akü başına akü gerilimini, yağ basıncını, su sıcaklığını, çıkış gerilimini ve yük testinde yük yüzdesini telefondan girer. Hazır normal aralığın dışındaki değer raporda işaretlenir, çalışma saati ve akü geriliminin grafiği cihaz kartında birikir. Yük testi "Yük Testi Raporu", devreye alma "Devreye Alma Raporu" adıyla PDF olarak çıkar ve müşteri dijital olarak imzalar. Arıza kaydında akü, yakıt sistemi, hararet, transfer/ATS, gerilim/frekans ve UPS alarmı gibi arıza türleri seçilir.

Jeneratör Periyodik Kontrolü (12 ay) ve Akümülatör Periyodik Kontrolü (12 ay) cihaz kartına tarih, sonuç, rapor numarası, kontrolü yapan kişi ya da kuruluş, not ve belge ekiyle kaydedilir. Yaklaşan ve süresi geçen kontroller Bakım Planlama listesinde görünür; "uygun değil" sonucu düzeltme bekliyor olarak izlenir. Servios kaydı tutar ve hatırlatır, kontrolü yetkili kişi yapar. Aylık Kontrol, 3 Aylık Bakım ve Tam Kapsamlı Bakım sözleşme şablonları hazır gelir (Profesyonel ve Kurumsal paketinde); bireysel müşterinin servis raporuna Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği'nin 10. maddesindeki sorumluluklar kendiliğinden yazılır.

Ayrıntılar jeneratör ve UPS sayfamızda. 3 gün ücretsiz demo talep edin; kendi cihaz listenizle saat ve takvime göre bakım planının nasıl oluştuğunu görün.

Kaynaklar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628; md. 2, 7, 14/A ve EK-III 1.2, 1.3.4, 1.6, 1.9, 1.10, 2.3.2, Tablo-3)

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 23.12.2025/33116; EK-III'ü yeniden yazdı)

• Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği (RG 13.06.2014/29029; md. 4, 5, 10, 11, 12 ve ekli liste 9.1–9.3)